Co naprawdę dzieje się między dziećmi? Krótko o przemocy rówieśniczej w wieku przedszkolnym
Konflikt czy przemoc rówieśnicza – gdzie przebiega granica?
Dzieci w wieku przedszkolnym kłócą się, obrażają, czasem popchną się czy wyrwą sobie zabawkę. To nie zawsze jest przemoc rówieśnicza. Kluczowe są trzy elementy: powtarzalność, przewaga i intencja.
Jednorazowy konflikt to sytuacja, gdy dwójka (lub więcej) dzieci ma sprzeczne potrzeby, np. chcą tę samą zabawkę. Emocje są wysokie, pojawia się krzyk, czasem popychanie, ale:
- rola „ofiary” i „sprawcy” nie jest stała – jutro może być odwrotnie,
- pojedyncze zdarzenia nie układają się w dłuższą historię krzywdzenia,
- po uspokojeniu dzieci często wracają do wspólnej zabawy.
Przemoc rówieśnicza zaczyna się wtedy, gdy zachowania są:
- powtarzalne – np. codzienne przezywanie, systematyczne wykluczanie z zabawy,
- oparte na przewadze – fizycznej (silniejsze dziecko), liczebnej (grupa przeciwko jednemu) lub społecznej (popularne dziecko kontra mniej lubiane),
- świadome – dziecko wie, że robi coś, co rani innych, a mimo to kontynuuje.
Dzieci w przedszkolu nie rozumieją jeszcze w pełni konsekwencji swoich działań, ale potrafią zauważyć, że ktoś płacze, odsuwa się, boi się. Jeśli mimo tego dalej go szturchają, przezywają czy wyśmiewają – wchodzimy w obszar przemocy rówieśniczej w przedszkolu, a nie „zwykłej kłótni”.
Najczęstsze formy przemocy rówieśniczej w przedszkolu
Przemoc między małymi dziećmi rzadko wygląda jak znane z filmów „bicie w szatni”. Jest zwykle subtelniejsza, rozproszona i łatwa do przegapienia, jeśli dorosły nie patrzy uważnie. Typowe formy to:
- Przezywanie – wyśmiewanie imienia, wyglądu („grubas”, „okularnik”), sposobu mówienia, zachowań; powtarzające się „nie lubimy cię”, „jesteś głupi”.
- Wykluczanie z zabawy – zdania typu: „Nie bawimy się z tobą”, „Ty nie możesz, bo jesteś mały”, „Możesz być tylko potworem, który siedzi w kącie”.
- Straszenie – grożenie („powiem wszystkim, że sikasz w majtki”, „jak to powiesz pani, to ci przywalę”), opowiadanie przerażających historii o konsekwencjach.
- Niszczenie lub zabieranie rzeczy – chowanie ulubionej maskotki, darcie rysunków, celowe psucie budowli z klocków jednego dziecka.
- Fizyczna agresja – bicie, kopanie, szczypanie, ciągnięcie za włosy, popychanie, klepanie „dla żartu”, ale wciąż bolesne.
- „Podpuszczanie” innych – inicjowanie sytuacji, w których grupa śmieje się z jednego dziecka, powtarzanie obraźliwych przezwisk, zachęcanie innych: „chodźmy wszyscy mu zabierzemy zabawki”.
U małych